اين خط سيرى است كه مىبايست در قالب بحث از مدارس فرنگىها در ايران دنبال كرد . دومين مسير ، افكار و تجربه‌هايى است كه از طريق كشورهاى عربى وارد ايران شده است . البته اين افكار ، خود بر گرفته از افكار اروپايى بوده است ؛ با اين حال ، قدرى در محيط اسلامى و دينى كشورهاى عربى بازخوانى اسلامى و محلّى شده و پس از آن به ايران رسيده است . در اين‌باره ، نشر افكار مصرىها كه زودتر و بيشتر از هر كشور عربى خاورميانه‌اى با غرب آشنا شدند ، جدىتر است كه مرور بر آن خواهيم كرد . سومين مسير ، افكار و تجربه‌هايى است كه از تركيه نوين به ايران رسيده است . جداى از تأثيرپذيرى رضا خان از تحولات تركيه ، از زمانى كه افكار جديد در تركيه شكل گرفت و تجددگرايى رواج يافته و سپس تجددگرايان به قدرت رسيدند ، اخبار آن به داخل ايران مىرسيد . اين اخبار براى روشنفكران ايرانى اميد تحول را به همراه داشت ؛ هم‌چنان‌كه براى متدينين اخبارى ترسناك به حساب مىآمد . بعدها نيز با سفر رضا شاه به تركيه در سال 1313 و اعلام دستور كشف حجاب در سال 1314 اين مسأله تقويت شد كه تحولات مربوط به مدرنيزه كردن ايران ، همان مسيرى را دنبال مىكند كه تركيه آن را تجربه كرده است . چهارمين مسير ، نشر انديشه‌هاى نوين از طريق هند به ايران بوده است . « 1 » نمونه‌هاى روشن آن از طريق نشرياتى مانند حبل المتين بود كه در آن مقالات متعددى دربارهء لزوم كشف حجاب به معناى خاص آن ، نوشته شده و اصولا روزنامهء ياد شده ، خط تجدد و نوسازى را در ايران دنبال مىكرد . در همين‌جا افزودنى است كه به سال 1307 ش در افغانستان كشف حجاب شد و پس از آمدن خاندان سلطنتى افغانستان به ايران به صورت بىحجاب ، اين مسأله به گونه‌اى خاص زمينهء كشف حجاب را در ايران بيش از پيش فراهم كرد . در اينجا به اختصار به تأثير افكار قاسم امين مصرى در زمينهء حجاب و كشف حجاب در ايران مىپردازيم . تحقيقا مىتوان گفت كه بحث از آزادى زنان ، پيش از آن‌كه در ايران طرح شود ، در مصر مطرح شد و به تدريج در ساير كشورهاى عربى نفوذ كرد . دليل اين امر نيز چنان بود كه مصر زودتر از ديگر مردمان شرقى اعم از عرب و ايرانى ، با غرب ، به‌ويژه با افكار فرانسوىها آشنا شد . در اين مورد ، بخصوص نخستين فردى كه اين مسائل را به‌طور گسترده مطرح كرد ، قاسم امين ( 1863 - 1908 ) بود كه كارش را با تأليف كتاب تحرير المرأة آغاز كرد .

--> ( 1 ) . امام خمينى در كشف الاسرار ( صص 330 - 331 ) در شرح نقشه‌هاى استعمارگرايانه و تجددطلبانه نوشتند ، قبل از بيست سالهء ديكتاتورى ، نقشه‌هاى خود را نسبتا با نزاكت و آرامش مىخواستند عملى كنند ؛ با روزنامه‌ها و تبليغات كه از قفقاز و كلكته و مصر مىآمد .